Οι Άγγελοι Ανάμεσά Μας. Με αφορμή τη Σύναξη των Ασωμάτων Δυνάμεων
Dieser Inhalt ist noch nicht ausgewertet.
Wortlaut anzeigen
Οι Άγγελοι Ανάμεσά Μας. Με αφορμή τη Σύναξη των Ασωμάτων Δυνάμεων
Θρησκευτική Εκπαίδευση - Ιεραποστολή
07.11.2026
π. Μιχαήλ Ψαρομμάτης
Η Αγία Γραφή και οι Πατέρες της Εκκλησίας μάς μιλούν για την αγάπη του Θεού που φανερώνεται με την παρουσία των αγγέλων. Κάτι από αυτή την αγάπη γνωρίσαμε κι εμείς στην ιεραποστολή στα Φίτζι.
Ο κόσμος γύρω μας είναι γεμάτος κίνηση και ήχους. Κι όμως, πολλά από όσα μας αγγίζουν βαθιά μένουν αθέατα. Η γιορτή των Αρχαγγέλων μάς θυμίζει πως οι άγγελοι του Θεού είναι δίπλα μας, ακόμη κι αν δεν τους βλέπουμε.
«Εὐλογεῖτε τὸν Κύριον, πάντες οἱ ἄγγελοι αὐτοῦ, δυνατοὶ ἰσχύϊ ποιοῦντες τὸν λόγον αὐτοῦ» (Ψαλμ. 102,20 κατά τους Ο΄).
Κάθε χρόνο, στις 8 Νοεμβρίου, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη Σύναξη των Αρχιστρατήγων Μιχαήλ και Γαβριήλ και των λοιπών Ασωμάτων Δυνάμεων. Την ημέρα αυτή τιμούμε μαζί με τους δύο Αρχαγγέλους όλα τα αγγελικά τάγματα. Η γιορτή μάς θυμίζει πως η δημιουργία του Θεού ξεπερνά όσα βλέπουμε και αγγίζουμε. Στο Σύμβολο της Πίστεως ομολογούμε ότι ο Θεός είναι ο δημιουργός «ὁρατῶν τε πάντων καὶ ἀοράτων». Στην αόρατη δημιουργία ανήκουν οι άγγελοι, φωτεινοί λειτουργοί που δοξάζουν τον Θεό και καθοδηγούν αθόρυβα τον λαό Του. Ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός τούς περιγράφει ως νοερές και ασώματες υπάρξεις, που φωτίζονται από τη θεία χάρη και είναι πάντοτε έτοιμες να κάνουν το θέλημα του Θεού (Έκδοσις ακριβής της ορθοδόξου πίστεως, Β΄, 3).
Μπροστά σε αυτό το μυστήριο η Εκκλησία στέκεται με δέος και νήψη. Ο άγιος Ιγνάτιος Μπριαντσανίνωφ συμβουλεύει τους πιστούς να μην επιζητούν οράματα ή επικοινωνία με πνεύματα. Ακόμη κι ένα όραμα που παρουσιάζεται μέσα στο φως χρειάζεται διάκριση. Ο άγιος μάς καλεί σε ταπείνωση, προσευχή, μετάνοια και υπακοή (Ασκητικές εμπειρίες, Α΄, «Για την πλάνη»). Ο απόστολος Παύλος προειδοποιεί ότι ακόμη και ο σατανάς μπορεί να πάρει τη μορφή αγγέλου φωτός (Β΄ Κορ. 11,14). Η επίγνωση της παρουσίας των αγγέλων αρχίζει από τη συντριβή της καρδιάς. Στους καθαρούς στην καρδιά ο Χριστός υπόσχεται ότι θα δουν τον Θεό (Ματθ. 5,8).
Από τα πανάρχαια χρόνια, λαοί σε όλη τη γη διαισθάνονταν πως υπάρχει κάτι πέρα από τον κόσμο που βλέπουμε, από τις πέτρες ως τα άστρα. Στην αρχαία Μεσοποταμία, στις πύλες των πόλεων έστηναν φτερωτούς φύλακες, τα λαμασσού και τα σεντού. Στις μορφές αυτές διακρίνουμε την ανάγκη των ανθρώπων να νιώθουν πως τους προστατεύει μια δύναμη μεγαλύτερη από τη δική τους (A. H. Layard, Nineveh and Its Remains, 1849, και Ancient Near Eastern Texts, επιμ. J. B. Pritchard, σ. 352–353). Στην Αίγυπτο, ο Θωθ απεικονιζόταν να καταγράφει τις αποφάσεις των θεών και τις πράξεις των ανθρώπων, ενώ ο Άνουβις οδηγούσε την ψυχή μετά τον θάνατο και τη συνόδευε στον δρόμο προς την κρίση. Τα αιγυπτιακά νεκρικά κείμενα μιλούν για φύλακες στις πύλες, που εξετάζουν όσους περνούν και φυλάσσουν τον δρόμο της αλήθειας (Βιβλίο των Νεκρών, κεφ. 125 και 144–147). Σε μορφές όπως ο Μπες και η Ταουρέτ, προστάτες του σπιτιού και του τοκετού, διακρίνουμε την ίδια λαχτάρα να υπάρχει κάποιος που να φυλάει την οικογένεια και το παιδί που έρχεται στον κόσμο (R. Wilkinson, The Complete Gods and Goddesses of Ancient Egypt, 2003, σ. 152–155).
Στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, οι ποιητές και οι φιλόσοφοι μιλούν για αθέατους μεσολαβητές. Ο Ησίοδος γράφει ότι οι άνθρωποι του χρυσού γένους έγιναν μετά τον θάνατό τους αγαθοί φύλακες των θνητών (Έργα και Ημέραι, 122–126). Στο Συμπόσιο του Πλάτωνα, οι «δαίμονες», με την αρχαία σημασία της λέξης, μεταφέρουν στους θεούς τις προσευχές των ανθρώπων και φέρνουν πίσω τις απαντήσεις τους (Συμπόσιον, 202d–203a). Στην Απολογία, ο Σωκράτης μιλά για το «δαιμόνιόν» του, ένα εσωτερικό σημάδι που τον απέτρεπε από ορισμένες πράξεις (Απολογία Σωκράτους, 31c–31d). Στη μυθολογία, η Ίριδα και ο Ερμής είναι αγγελιοφόροι των θεών. Οι μορφές αυτές της αρχαίας θρησκείας μαρτυρούν πως ο άνθρωπος αναζητούσε μια γέφυρα ανάμεσα στον ουρανό και τη γη. Στην αναζήτηση αυτή μπορούμε να διακρίνουμε μια προετοιμασία για το άκουσμα του Ευαγγελίου.
Στα νησιά Φίτζι, στον Ειρηνικό, οι τοπικές παραδόσεις μιλούν με τον δικό τους τρόπο για αγγελιοφόρους και φύλακες. Οι πρώτοι μελετητές κατέγραψαν ιστορίες για τα kalou vu, πνεύματα προγόνων που θεωρούνταν προστάτες ορισμένων γενών και τόπων. Μιλούν επίσης για τον Ντεγκέι (Degei), που έχει τη μορφή φιδιού και, σύμφωνα με ορισμένες διηγήσεις, κρίνει τους νεκρούς. Άλλες διηγήσεις μιλούν για το Μπούλου, τον τόπο των νεκρών πέρα από τον ορίζοντα, καθώς και για πνεύματα που καθοδηγούν τους ζωντανούς (T. Williams, Fiji and the Fijians, 1858, A. M. Hocart, «On the Meaning of Kalou and the Origin of Fijian Temples», 1912, R. A. Derrick, A History of Fiji, 1946, και A. W. Reed και I. Hames, Myths and Legends of Fiji and Rotuma, 1967). Οι διηγήσεις αυτές φανερώνουν μια ανθρώπινη λαχτάρα που συναντούμε σχεδόν παντού. Θέλουμε να ξέρουμε πως κάποιος μας φυλάει και πως, την ώρα της ανάγκης, θα ακούσουμε έναν λόγο που θα μας δώσει κουράγιο. Σαν να διαισθανόμαστε πως δίπλα στον ορατό κόσμο υπάρχει κι ένας αθέατος, και πως τη ζωή μας τη στηρίζει ένα έλεος που δεν βλέπουμε.
Η Αγία Γραφή φωτίζει αυτή την ανθρώπινη διαίσθηση. Από τη Γένεση κιόλας βλέπουμε τους αγγέλους να υπηρετούν τον έναν Θεό και να εκτελούν τις εντολές Του. Στην είσοδο του παραδείσου, τα Χερουβείμ και η φλόγινη ρομφαία φυλάσσουν τον δρόμο προς το δέντρο της ζωής. Η εικόνα αυτή μας θυμίζει ότι ο δρόμος της επιστροφής περνά από τη μετάνοια (Γεν. 3,24). Τρεις μυστηριώδεις επισκέπτες φέρνουν στον Αβραάμ και στη Σάρρα την υπόσχεση πως θα αποκτήσουν παιδί. Η φιλοξενία τους γίνεται έτσι συνάντηση με τον Θεό (Γεν. 18,1–15, Εβρ. 13,2). Ο άγγελος του Κυρίου συγκρατεί το χέρι του Αβραάμ, και μέσα από τη δοκιμασία του φανερώνεται η αξία της υπακοής στον Θεό (Γεν. 22,11–12). Ο Ιακώβ παλεύει όλη νύχτα με μια μυστηριώδη μορφή, την οποία ο προφήτης Ωσηέ αποκαλεί άγγελο. Όταν ξημερώνει, ο πατριάρχης φεύγει κουτσαίνοντας, με καινούριο όνομα και με την ευλογία που ζήτησε. Η νύχτα εκείνη μάς δείχνει πως στην πίστη συναντιούνται ο αγώνας του ανθρώπου και η χάρη του Θεού (Γεν. 32,24–32, πρβλ. Ωσ. 12,4–5).
Όταν ο Κύριος ελευθερώνει τον λαό Του από τη δουλεία, του υπόσχεται ότι θα στείλει άγγελο να προπορεύεται και να τον φυλάει στον δρόμο (Εξ. 23,20). Στις διηγήσεις της Εξόδου οι Πατέρες της Εκκλησίας διακρίνουν πως ο Λόγος του Θεού ενεργεί ήδη πριν από την ενανθρώπησή Του (Ειρηναίος Λυώνος, Κατά αιρέσεων, Δ΄, 20,9, Ιουστίνος ο Μάρτυρας, Διάλογος προς Τρύφωνα, 75). Οι προφήτες γίνονται μάρτυρες της ουράνιας λατρείας. Ο Ησαΐας ακούει τα Σεραφείμ να ψάλλουν «Ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος», τον ύμνο που αντηχεί και στη Θεία Λειτουργία (Ησ. 6,1–3). Ο Ιεζεκιήλ βλέπει τα Χερουβείμ να βαστάζουν τη δόξα του Κυρίου. Βλέπει και τροχούς, τον έναν μέσα στον άλλον, να κινούνται σύμφωνα με το θείο θέλημα (Ιεζ. 10,1–4.9–17). Ο Δανιήλ μνημονεύει τον Γαβριήλ, που φέρνει το μήνυμα του Θεού, και τον Μιχαήλ, που στέκεται προστάτης του λαού Του (Δαν. 8,16, 9,21, 10,13 και 12,1).
Όταν φτάνει το πλήρωμα του χρόνου και ο Υιός του Θεού γίνεται άνθρωπος, η παρουσία των αγγέλων γίνεται ακόμη πιο φανερή. Ο Γαβριήλ αναγγέλλει στον Ζαχαρία τη γέννηση του Προδρόμου (Λουκ. 1,11–13) και φέρνει στην Παρθένο Μαρία το μήνυμα της ενανθρώπησης (Λουκ. 1,26–38). Πάνω από τη Βηθλεέμ, πλήθος αγγέλων δοξάζει τον Θεό και αναγγέλλει ειρήνη στη γη (Λουκ. 2,13–14). Άγγελοι διακονούν τον Κύριο στην έρημο (Ματθ. 4,11), και στη Γεθσημανή ένας άγγελος Τον ενισχύει (Λουκ. 22,43). Στο μνήμα, οι άγγελοι αναγγέλλουν στις Μυροφόρες την Ανάσταση (Λουκ. 24,4–7, Ματθ. 28,2–7). Στις Πράξεις των Αποστόλων, άγγελος ελευθερώνει τον Πέτρο από τη φυλακή (Πράξ. 12,7–10), στέλνει τον Φίλιππο στον δρόμο όπου θα συναντήσει τον Αιθίοπα ταξιδιώτη (Πράξ. 8,26) και εμφανίζεται στον Κορνήλιο, ανοίγοντας τον δρόμο για την είσοδο των εθνών στην Εκκλησία (Πράξ. 10,3–5). Στην Αποκάλυψη του Ιωάννη, οι άγγελοι δοξολογούν αδιάκοπα γύρω από τον θρόνο του Θεού, ενώ ο Μιχαήλ οδηγεί τις ουράνιες στρατιές στη μάχη εναντίον του δράκοντα (Αποκ. 5,11–12 και 12,7–9). Άγγελοι και λυτρωμένοι ψάλλουν μαζί τη δοξολογία του Αρνίου (Αποκ. 5,8–14 και 7,9–12).
Οι Πατέρες βλέπουν στην τάξη των αγγέλων μια αρμονία που πηγάζει από την αγάπη. Ο Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης διακρίνει εννέα τάγματα. Πλησιέστερα στον Θεό βρίσκονται τα Σεραφείμ, που φλέγονται από αγάπη, τα Χερουβείμ, που είναι γεμάτα θεία γνώση, και οι Θρόνοι, που δέχονται τη θεία παρουσία. Ακολουθούν οι Κυριότητες, που καθοδηγούν, οι Δυνάμεις, που μένουν ακλόνητες στη διακονία τους, και οι Εξουσίες, που υπηρετούν με τάξη. Πιο κοντά στον δικό μας κόσμο βρίσκονται οι Αρχές, που μεριμνούν για λαούς και τόπους, οι Αρχάγγελοι, που φέρνουν στους ανθρώπους τα μηνύματα του Θεού σε καίριες στιγμές, και οι Άγγελοι, που μας φυλάσσουν και μας βοηθούν (Περί της ουρανίας ιεραρχίας, 6–9). Μια εκκλησιαστική παράδοση μνημονεύει ονομαστικά επτά Αρχαγγέλους, τον Μιχαήλ, τον Γαβριήλ, τον Ραφαήλ, τον Ουριήλ, τον Σαλαθιήλ, τον Ιεγουδιήλ και τον Βαραχιήλ. Ο άγιος Ιγνάτιος Αντιοχείας καλεί τους χριστιανούς να μένουν ενωμένοι γύρω από τον επίσκοπό τους και να αγαπούν ο ένας τον άλλον. Σε αυτή την ενότητα μπορούμε να διακρίνουμε κάτι από την αρμονία του ουρανού (Προς Τραλλιανούς, 2–3 και 5).
Στην ακολουθία του Βαπτίσματος η Εκκλησία παρακαλεί τον Θεό να στείλει έναν φωτεινό άγγελο, για να συντροφεύει τον βαπτιζόμενο σε όλη του τη ζωή. Ο Μέγας Βασίλειος μιλά γι’ αυτόν τον φύλακα ως παιδαγωγό και ποιμένα του κάθε πιστού (Κατά Ευνομίου, Γ΄, 1). Στο Μικρό Απόδειπνο ζητούμε από τον φύλακα άγγελό μας να μας προστατεύει από το κακό και να μας οδηγεί στον δρόμο της σωτηρίας. Ο ίδιος ο Χριστός λέει ότι οι άγγελοι των μικρών παιδιών βλέπουν πάντοτε το πρόσωπο του ουράνιου Πατέρα (Ματθ. 18,10).
Στη δημιουργία του Θεού, οι άγγελοι και οι άνθρωποι έχουν διαφορετική φύση και κλήση. Οι άγγελοι είναι ασώματοι. Εμείς διακονούμε τον Θεό με το σώμα και την ψυχή μας και καλούμαστε, με την αγάπη μας, να αγιάζουμε τον ορατό κόσμο. Ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής διδάσκει ότι η κλήση του ανθρώπου εν Χριστώ είναι να ενώνει όσα είναι χωρισμένα και να προσφέρει με ευχαριστία την κτίση στον Θεό (Μυσταγωγία, 24, και Περί διαφόρων απόρων, 41). Οι άγγελοι ατενίζουν με χαρά αυτό το μυστήριο. Εμείς καλούμαστε να το ζήσουμε με την έμπρακτη αγάπη μας.
Στη Θεία Λειτουργία νιώθουμε τους αγγέλους πιο κοντά μας από οπουδήποτε αλλού. Εκεί η Εκκλησία, με τη χάρη του Θεού, μετέχει στη λατρεία του ουρανού. Όταν ψάλλεται το Χερουβικό και ακούμε την πρόσκληση να αφήσουμε «πᾶσαν τὴν βιοτικὴν μέριμναν», στεκόμαστε μαζί με τις ουράνιες δυνάμεις, εικονίζοντας μυστικά τα Χερουβείμ. Στον επινίκιο ύμνο της ευχαριστιακής αναφοράς, η δοξολογία που άκουσε ο Ησαΐας γίνεται και δική μας (Ησ. 6,3). Ο άγιος Γερμανός Κωνσταντινουπόλεως ονομάζει τον ναό «ἐπίγειον οὐρανόν», γιατί εκεί κατοικεί ο Θεός (Ιστορία εκκλησιαστική και μυστική θεωρία, 1). Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος γράφει ότι την ώρα της Ευχαριστίας οι άγγελοι στέκονται πλάι στον ιερέα και γύρω από το θυσιαστήριο (Περί ιερωσύνης, ΣΤ΄, 4). Ο άγιος Νικόλαος Καβάσιλας, εξηγώντας τον Τρισάγιο Ύμνο, λέει πως άνθρωποι και άγγελοι ενώνουν τις φωνές τους στη δοξολογία του Θεού (Ερμηνεία της Θείας Λειτουργίας, 20).
Και η αγιογραφία μάς βοηθά να αισθανθούμε αυτή την παρουσία. Στις βυζαντινές εικόνες οι άγγελοι έχουν ευγενικά πρόσωπα, μεγάλα, γαλήνια μάτια και μια στάση που αποπνέει δύναμη. Οι ψηλόλιγνες μορφές τους, τα φωτεινά ενδύματα και η στάση τους φανερώνουν τον νου που στρέφεται προς τον Θεό και την ειρήνη που βρίσκει στο θέλημά Του. Η ενδυμασία του Μιχαήλ παραπέμπει συχνά στην ανδρεία του αρχιστρατήγου. Τα χρώματα στα ενδύματα του Γαβριήλ παραπέμπουν στη γαλήνη και τη σύνεση. Σε ορισμένες εικόνες της Παναγίας, οι άγγελοι κρατούν τα σύμβολα του Πάθους. Είναι σαν να μας καλούν να σταθούμε κι εμείς μαζί τους μπροστά στο μυστήριο της σωτηρίας μας. Στην αγαπημένη εικόνα της Φιλοξενίας του Αβραάμ, ο Αντρέι Ρουμπλιόφ ζωγραφίζει τρεις αγγέλους γύρω από το ίδιο τραπέζι. Στην αρμονία των μορφών τους διακρίνουμε μια εικόνα της ενότητας του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος (Γεν. 18,1–15).
Στην καθημερινή φροντίδα του Θεού για μας διακρίνουμε συχνά και την παρουσία των αγγέλων. Ο Μέγας Βασίλειος, ερμηνεύοντας τον ψαλμό, μιλά για τον άγγελο του Κυρίου που στέκεται φρουρός γύρω από όσους Τον φοβούνται (Ομιλία εις τον ΛΓ΄ Ψαλμόν, 6). Πίσω από αυτό που μας φαίνεται σύμπτωση μπορεί να κρύβεται το έλεος του Θεού, που φτάνει σ’ εμάς μέσα από ανθρώπους ή από τους αθέατους λειτουργούς Του.
Στην ιεραποστολή στα Φίτζι υπάρχουνε στιγμές που αυτή η παρουσία γίνεται για μένα σχεδόν χειροπιαστή. Ένα πρωί μέσα στην εβδομάδα, στον ναό της Αγίας Τριάδος στο Σαουένι (Saweni), αρχίσαμε τη Θεία Λειτουργία με λίγα μόνο παιδιά που βοηθούσαν στο Ιερό. Η βροχή χτυπούσε δυνατά στη λαμαρινένια στέγη και πολλοί είχαν μείνει στα σπίτια τους. Μόλις άρχισε το Χερουβικό, η ψαλμωδία γέμισε το εκκλησάκι. Κοίταξα προς το αναλόγιο. Εκεί ήταν οι ίδιοι λιγοστοί ψάλτες, και στον κυρίως ναό μια χούφτα άνθρωποι. Κι όμως, μου φάνηκε πως είχαν προστεθεί κι άλλες φωνές, πως έψαλλε μαζί μας ο ίδιος ο ουρανός. Ακόμη κι όταν γύρω από τον ιερέα βρίσκονται ελάχιστοι άνθρωποι, ο Κύριος συνάζει τους αγγέλους Του γύρω από την Αγία Τράπεζα. Η δοξολογία τους δίνει δύναμη σε όσους έχουν αποκάμει.
Μιαν άλλη μέρα στα Φίτζι, η ομάδα της ιεραποστολής ήταν εξαντλημένη. Ο ήλιος έκαιγε, η υγρασία βάραινε την ατμόσφαιρα και είχαμε πολλή δουλειά ακόμη μπροστά μας. Επί ώρες ετοιμάζαμε δέματα με τρόφιμα και είδη πρώτης ανάγκης, ελέγχαμε τους καταλόγους και φορτώναμε το μικρό φορτηγό. Μας περίμεναν κακοτράχαλοι δρόμοι και πολλά σπίτια. Σε κάθε πόρτα είχαμε να προσφέρουμε κι ένα χαμόγελο, έναν λόγο ενθάρρυνσης, μια προσευχή στο όνομα του Χριστού. Η κούραση είχε αρχίσει να μας βαραίνει. Είχαμε, όμως, αποφασίσει να συνεχίσουμε. Η απλή δουλειά που κάναμε είχε γίνει κι αυτή ένα είδος λειτουργίας, μια διακονία αγάπης στο ύπαιθρο.
Στο Κοροϊπίτα (Koroipita), όσοι περίμεναν να πάρουν τα δέματα είχαν σχηματίσει ουρά στην άκρη του γηπέδου. Ο αέρας τρεμόπαιζε από τη ζέστη. Μερικοί ηλικιωμένοι είχαν καθίσει στη σκιά ενός δέντρου, ενώ οι μητέρες περίμεναν με τα παιδιά τους. Όταν αρχίσαμε να μοιράζουμε τα δέματα, ένα αγόρι, το πολύ δέκα χρονών, προσπαθούσε να σηκώσει έναν σάκο πολύ βαρύ για τις δυνάμεις του. Ένα άλλο παιδί πλησίασε από μόνο του κι έπιασε το δεύτερο χερούλι. Τον μετέφεραν μαζί και γέλασαν όταν παραλίγο να γλιστρήσουν στο βρεγμένο γρασίδι. Μια γιαγιά που τα έβλεπε είπε πως, όταν δύο άνθρωποι μοιράζονται ένα βάρος, ο δρόμος μικραίνει. Μου έμειναν τα λόγια της. Είχαν περισσότερη αλήθεια απ’ όσο φαινόταν εκείνη τη στιγμή. Σε αυτή τη μικρή πράξη συμπόνιας έβλεπες ήδη κάτι από τον ουρανό. Οι άγγελοι ήταν κι αυτοί κοντά μας, αθέατοι, και συμμετείχαν στον κόπο που είχε γίνει χαρά. Ο ίδιος ο Χριστός μάς είπε πως οι άγγελοι των μικρών βλέπουν το πρόσωπο του Πατέρα (Ματθ. 18,10).
Εκείνη τη μέρα η δουλειά μάς φάνηκε πιο ελαφριά, κι ας ήμασταν ακόμη κουρασμένοι. Ήταν σαν να είχαν έρθει να μας βοηθήσουν κι άλλα χέρια, αθέατα, που δούλευαν με υπομονή και δύναμη. Ακόμη κι ο αέρας φαινόταν πιο ανάλαφρος και οι κουβέντες μας πιο ζεστές. Όταν δίναμε ένα δέμα ή ευλογούσαμε ένα σπίτι, νιώθαμε πως ο Θεός ήταν μαζί μας. Σκεφτήκαμε τότε ότι οι άγγελοι, που χαίρονται για κάθε άνθρωπο που μετανοεί, χαίρονται και κάθε φορά που η αγάπη προσφέρεται από καρδιάς (πρβλ. Λουκ. 15,10). Ο ήλιος έδυε κι ένα ζεστό φως απλωνόταν στο γήπεδο. Παρά την κούραση, νιώθαμε μια γαλήνια χαρά. Όταν προσφέρουμε τον κόπο μας με ταπείνωση, ο Θεός τον αγιάζει και οι άγγελοί Του στέκονται δίπλα μας. Αυτή η αίσθηση μένει μαζί μας, κι όταν πια έχει τελειώσει η δουλειά της ημέρας. Στα Φίτζι, στην Τόνγκα, στη Σαμόα ή στη μικρότερη ενορία του τόπου μας, κάθε πράξη αγάπης φέρνει τον ουρανό κοντά.
Οι άγγελοι ανήκουν, όπως κι εμείς, στη δημιουργία του Θεού. Είναι σαν μεγαλύτερα αδέλφια μας στην υπηρεσία του ίδιου Κυρίου. Για την παρουσία τους ευχαριστούμε τον Θεό. Ο άγιος Ιγνάτιος Μπριαντσανίνωφ μάς προτρέπει να ζητούμε την καθαρότητα της καρδιάς και να αντιμετωπίζουμε με προσοχή κάθε ασυνήθιστο όραμα. Αν τύχει να δούμε κάτι τέτοιο, ας μείνουμε ταπεινά στην προσευχή, λέγοντας «Κύριε, ελέησον», χωρίς να βιαστούμε να το εκλάβουμε ως σημάδι από τον Θεό. Μπορούμε να ζητήσουμε από τον φύλακα άγγελό μας να μας βοηθήσει να μετανοήσουμε και να μας φυλάξει από την υπερηφάνεια. Χρειαζόμαστε ταπείνωση και διάκριση, καθώς ακόμη και η πλάνη μπορεί να παρουσιαστεί με όψη φωτός (Ασκητικές εμπειρίες, Α΄, «Για την πλάνη», Β΄ Κορ. 11,14).
Στη Μεγάλη Είσοδο, τα λόγια του Χερουβικού μάς καλούν να αφήσουμε στην άκρη τις έγνοιες μας, ώστε να υποδεχτούμε με δέος τον Βασιλέα των όλων. Ο άγιος Μάξιμος λέει πως στη λατρεία ο άνθρωπος μαθαίνει να δοξάζει τον Θεό μαζί με τις ουράνιες δυνάμεις. Γράφει ακόμη ότι οι άγγελοι παρευρίσκονται στη σύναξη και προσεύχονται για όσους μπαίνουν στον ναό (Μυσταγωγία, 19 και 24). Καλούμαστε να δώσουμε συνέχεια σ’ αυτή τη λατρεία με τον τρόπο που ζούμε κάθε μέρα, στον κόσμο που μας εμπιστεύτηκε ο Θεός. Ο άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος μιλά για το φως του Θεού που ανάβει μέσα στην ανθρώπινη καρδιά, την καθαρίζει και τη φωτίζει με τη χάρη Του (Ύμνος 22).
Όταν προσευχόμαστε, όταν συγχωρούμε, όταν πηγαίνουμε ένα δέμα με τρόφιμα στον γείτονα ή παίρνουμε στην αγκαλιά μας ένα κουρασμένο παιδί, μπαίνουμε κι εμείς στη δοξολογία που οι άγγελοι δεν παύουν να ψάλλουν. Τότε ο κόσμος γίνεται ναός και ξαναβρίσκουμε μέσα μας τα λόγια των Ψαλμών. Ο αναστημένος Χριστός έρχεται κοντά μας και οι ουράνιες δυνάμεις στέκονται γύρω από τον λαό Του. Με τη χάρη Του, ακόμη και το πιο μικρό σπίτι μπορεί να γίνει τόπος προσευχής. Και σε μια Θεία Λειτουργία, ακόμη και κάτω από μια λαμαρινένια στέγη, μπορούμε να ακούσουμε κάτι από την αρμονία της Βασιλείας Του.
Κάθε φορά που αρχίζει η Θεία Λειτουργία, ο ουρανός συναντά και πάλι τη γη. Οι άγγελοι που έψαλαν κάποτε πάνω από τη Βηθλεέμ ψάλλουν ακόμη γύρω από κάθε Αγία Τράπεζα όπου είναι παρών ο Χριστός.
Μέσα στον θόρυβο και την αγωνία της καθημερινότητας, η πίστη πως οι άγγελοι βρίσκονται κοντά μας γαληνεύει την καρδιά. Ο Θεός βλέπει κάθε πράξη αγάπης και ακούει κάθε προσευχή.
«Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία» (Λουκ. 2,14).